مطالعه ویژگی‌‌‌‌‌های توپوگرافیک و نقش آن در انتخاب مکان‌‌‌‌‌یابی شهری افغانستان

نویسندگان

کلمات کلیدی:

توپوگرافی, جیومورفولوژی, جغرافیای شهری, حوادث طبیعی, عوامل طبیعی, مکان¬یابی

چکیده

استقرار و توسعه فزیکی شهرها در درجه اول، تابع شرایط محیطی و جغرافیایی است. فضاهای مجاور شهری در ارتباط با عوامل گوناگون محیط طبیعی از جمله اشکال ناهمواری‌‌‌‌‌‌ها و همجواری با عوارض طبیعی مانند: کوه، دشت، دریا، جلگه و سواحل دریا و شرایط اقلیمی حاکم بر آن در چگونگی توسعه شهرها نقش تعیین کننده‌‌ای را ایفا می‌نمایند. هدف ‌‌این پژوهش را بررسی و مقایسه ویژگی‌های توپوگرافیک و نقش آن در انتخاب مکان‌های مناسب شهری در افغانستان تشکیل داده و تنوع جغرافیایی‌‌ این کشور را بررسی می‌کند. افغانستان به‌دلیل موقعیت کوهستانی و وجود دشت‌ها و دره‌های عمیق، دارای توپوگرافی متنوعی است که بر جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی شهرها تأثیر می‌گذارد. همچنین از اهداف اصلی‌‌ این تحقیق، بررسی چگونگی تأثیر توپوگرافی برای برنامه‌ریزی و اجرای زیرساخت‌های شهری مانند: راه‌ها، ساختمان‌ها و شبکه‌های خدماتی در مناطق کوهستانی، نیمه‌کوهستانی و هموار نیز می‌باشد. مسئله اصلی تحقیق حاضر شناسایی الگوهای توسعه شهری بر اساس تنوع توپوگرافیک؛ به‌ویژه تأثیر شیب، شرایط اقلیمی و زمین‌های زراعتی بر توسعه شهرهای افغانستان می­باشد. روش‌‌ این تحقیق براساس هدف توسعه‌ای و از نگاه ماهیت داده­ها توصیفی-تحلیلی بوده و جمع­آوری داده­ها و اطلاعات به­صورت کتابخانه­ای صورت گرفته است. یافته‌‌‌‌‌های تحقیق نشان می‌دهد که ویژگی‌های توپوگرافیک، نه­تنها بر روی شکل‌گیری شهرها؛ بلکه بر توسعه اقتصادی، سیاسی و اجتماعی آن‌ها نیز تأثیرگذار بوده و درک‌‌ این تنوع می‌تواند به برنامه‌ریزی‌های پایدارتر در آینده کمک کند.

بیوگرافی نویسنده

  • حبیب‌الرحمن قاسمپور ، Jawzjan University

    پوهنیار، دیپارتمنت جغرافیه، پوهنځی تعلیم و تربیه، پوهنتون جوزجان، شبرغان، افغانستان. 

مراجع

اصغری‌مقدم، محمد رضا و رجبی، آزیتا. (1385). جغرافیای طبیعی شهر (3) شهرهای مناطق خشک. تهران: انتشارات سرا.

اکبریان، مرتضی و درتاج، دیانا. (1392، 5 7). تعیین مناطق مناسب به منظور توسعه فزیکی شهرها برمبنای پارامترهای ژئومورفولوژی (مطالعه موردی شهر بانه). جغرافیای و پایداری محیط(8)، 29-37.

پژواک. (2019, جنوری 27). مراز شریف. بازيابی در جنوری 5, 2025، از پژواک: https://pajhwok.com/photo/%D9

پنجشیری، عزیز احمد. (1360). جغرافیای تاریخی غور. کابل: انتشارات پوهنتون کابل.

حجازی، اسدالله، کرمی، فریبا، و حبیب زاده، سایه. (1403). ارزیابی مناطق مناسب برای توسعه فیزیکی در شهر ماکو با استفاده از روش تصمیم‌گیری الکتره - فازی در محیط Arc Gis. فصلنامه علمی پژوهشی اطلاعات جغرافیایی، 33(129)، 121-138.

حیدری، مهسا. (1394). ظراحی شهری پایدار در اقلیم سرد و کوهستانی. فصلنامه علمی تخصصی پژوهشی توسعه پایدار(5).

رجایی، عبدالحمید. (1392). كاربرد ژئومورفولوژي در آمايش سرزمين و مديريت محيط (جلد 4). تهران: انتشارات قومس.

رسولی، محمد و شیر محمدی، مینا. (1399، 5 26). تحلیل الگوی توسعه فزیکی شهرهای نواحی بیایانی با رویکرد آبنده‌نگاری در مورد شهر یزد. کاوش‌های جغرافیایی مناطق بیابانی(1)، 169-299.

رضا علی، منصور و سادات حسینی، نرجس. (1401، 1). تأثیر سیاست های فضایی در توسعهُ شهرهای بیابانی. پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 54، 335-374.

رنجبر، محسن. (1390). نقش ژئومورفولوژی در استقرار کانون‌های جمعیت و فعالیت شهرستان خلخال. فصل نامه جغرافیا، 9(28)، 111-132.

روستایی، شهرام. (1386). ژئومورفولوژی مناطق شهری. تهران: انتشارات سمت.

زمردیان، محمد جعفر. (1378). کاربرد جغرافیای طبیعی در برنامه ریزی شهری و روستایی. تهران: انتشارات پیام نور.

ستایشی، حسین و همکاران. (1393). بررسی تنگناهای ژئومورفولوژی و تأثیرات بر توسعه فیزیکی شهر با استفاده از GIS و روش AHP (مطالعه موردی: شهر کیوی). پایگاه مجلات تخصصی نور، 8، 1-16.

شورماج نورستانی، محمداکبر. (1350). جغرافیای عمومی افغانستان. کابل: مؤسسه انتشارات زوری.

صفاری، امیر، فریدونی کردستانی، مژده و حیدری، زهرا. (1397). تعیین جهت‌های مناسب توسعه شهری بر اساس مناطق ممنوعه ژئومورفولوژیکی (مطالعه موردی: شهر فارسان). فصلنامه جغرافیای طبیعی، 39(11)، 19-32.

عظیمی، محمد عظیم. (1395). جغرافیای شهری افغانستان. کابل: کانون فرهنگی حکیم ناصر خسرو بلخی.

کابل من. (بی‌تا). موقعیت جغرافیایی کابل. بازيابی در جدی 16, 1403، از کابل من: https://kabuleman.com/kabulpedia/2

کمسایی، کمسایی. (1384). اقلیم و معماری. تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.

گروتس باخ، اروین. (1368). جغرافیای شهری در افغانستان. مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.

محمدی, ا. (1397, حمل 31). ولایت کنر یکی از ولایات کو هستانی و جنگلی کشور افغانستان می باشد. بازيابی در جدی 16, 1403، از سیستم معلومات گردشگری افغانستان: https://atis.af/kunar-province/

مرصوصی، نفیسه و پور ابراهیم، خلیل. (1388). مکان‌یابی یایانه مسافربری بین شهری با تأکید بر پارامترهای محیط طبیعی (اقلیم، هایدرولوژی و توپوگرافی)، مطالعه موردی شهر تسوج. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی(13)، 31.

ملکی، امجد و عزیزی، بیان. (1393). تنگناهای طبیعی توسعه‌ی فزیکی شهر پاوه با تأکید بر عوارض ژئومورفولوژی. مرجع فراگیر مجلات علمی و تخصیی ایرانی، 7(27)، 37-54.

نادرصفت، محمد حسین. (1379). ژئومورفولوژی مناطق شهری. تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.

نگارشی، حسین. (1382). کاربرد ژئومورفولوژی در مکان‌گزینی شهرها و پیامدهای آن. مجله جغرافیا و توسعه، 1(1)، 133-150.

دانلود

چاپ شده

2026-08-04