بهبود شمولیت و پایداری: تحلیل تطبیقی طراحی همگانی در پارکهای شهری با رویکرد جامعهمحور
پوهنتون پولیتخنیک کابل
کلمات کلیدی:
پارکهای شهری, پایداری, تحلیل, جامعهمحور, دسترسیپذیری, طراحی همگانی, فراگیریچکیده
با وجود اینکه فضاهای عمومی بهطور فزاینده از اهمیت بالای برخوردار اند هنوز هم بسیاری از پارکهای شهری فاقد رویکردهای یکپارچه در زمینههای دسترسپذیری، شمولیت اجتماعی و پایداری محیطی قرار دارند. این تحقیق به ارزیابی تطبیقی سه پارک شهری جامعهمحور شامل پارک عزیز دوران (ترکیه)، پارک الازهر (مصر) و پارک بیشان–آنگ مو کیو (سنگاپور) براساس اصول طراحی همگانی (UD)، فراگیری و پایداری پرداخته است. در این تحقیق از روش تطبیقی کمی استفاده شد و دیتاهای ثانویه از منابعی مانند ادبیات علمی، اسناد برنامهریزی، گزارشهای عمومی، تصاویر ماهوارهای و مواد بصری جمعآوری گردید. همچنین، یک چارچوب ارزیابی مبتنی بر شاخصهای معیاری برای سنجش ابعاد منتخب تدوین شد. نتایج نشان داد که تفاوتهای قابل توجهی در عملکرد پارکها وجود دارد. از جمله پارک بیشان-آنگ مو کیو با امتیاز کلی 95.8% بهترین عملکرد را ثبت کرد، پس از آن پارک عزیز دوران با 61.7% قرار گرفت؛ در حالیکه پارک الازهر با امتیاز 42.1% به دلیل محدودیت در زیرساختهای فراگیر و تدابیر طراحی اکولوژیکی، پایینترین عملکرد را نشان داد. این مطالعه بر اهمیت ادغام اصول طراحی همگانی در مراحل اولیه برنامهریزی و طراحی پارکهای شهری به منظور دستیابی به شمولیت اجتماعی و پایداری محیطی در بلندمدت تأکید میکند.
مراجع
Abdul Kadir, S., & Jamaludin, M. (2013). Universal design as a significant component for sustainable life and social development. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 85, 179–190.
Center for Universal Design. (1997). The principles of universal design. North Carolina State University.
Dorneles, V., & Ely, V. (2011). Universal design: Inclusive environments for all. Journal of Accessibility Studies, 5(2), 45–58.
Dushkova, D., & Haase, D. (2020). Not simply green: Nature-based solutions as a concept and practical approach for sustainability, resilience, and liveability in cities. Urban Forestry & Urban Greening, 56, 126871.
El-Kishin, K. (2006). Cairo's Al-Azhar Park: Millennium development goals etched in green. Planning Malaysia.
Esfandfard, A., Wahab, M. H., & Amat, R. C. (2018). Universal design in urban public spaces: Enhancing mobility and independence for persons with disabilities. Journal of Design and Built Environment, 18(1), 1–12.
Filiz, B., & Meshur, H. F. (2013). Accessibility problems of urban public spaces: An evaluation of disability access in city centers. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 93, 120–131.
Ginnerup, S. (2009). Accessibility in urban design: Universal design principles in practice. Danish Centre for Accessibility.
Google. (2025). Google Earth. https://earth.google.com/
Google. (2025). Google Maps. https://www.google.com/maps
Hussein, A., Ali, R., & Ahmed, S. (2024). Universal design in contemporary public environments: A human-centered approach. Journal of Built Environment Studies, 12(1), 33–49.
Jennings, V., & Bamkole, O. (2019). The relationship between social cohesion and urban green space: An avenue for health promotion. International Journal of Environmental Research and Public Health, 16(3), 452.
Kabisch, N., Korn, H., Stadler, J., & Bonn, A. (2017). Nature-based solutions to climate change adaptation in urban areas. Springer.
Kadir, S. A., & Jamaludin, M. (2012). Applying universal design principles in public spaces. Asian Journal of Environment-Behaviour Studies, 3(3), 35–49.
Kahya, C., & Yerli, Ö. (2018). Kentsel açık mekanlarda kullanıcı memnuniyeti değerlendirmesi: Adapazarı Kent Park örneği. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi, 6, 765–778.
Meerow, S., & Newell, J. P. (2017). Spatial planning for multifunctional green infrastructure: Growing resilience in Detroit. Landscape and Urban Planning, 159, 62–75.
Mustaquim, M. (2015). Universal design: Principles and models in user-centered environments. International Journal of Design Science, 10(1), 22–34.
Persson, H., Åhman, H., Yngling, A., & Gulliksen, J. (2015). Universal design, inclusive design, accessible design or design for all? Universal Access in the Information Society, 14(4), 505–526.
Salama, A. (2008). Media coverage and users' reactions: Al Azhar Park in the midst of criticism and post-occupancy evaluation. METU Journal of the Faculty of Architecture.
Sanford, J. (2012). Universal design as a rehabilitation strategy. Springer Publishing.
Thompson, C. (2020). Designing inclusive parks: Universal design applications in urban environments. Journal of Urban Design, 25(6), 789–807.
Türk, S. Ş. (2014). User-oriented approaches in inclusive design. Journal of Environmental Design, 12(2), 122–133.
United Nations. (2015). Sustainable Development Goal 11: Sustainable cities and communities. https://sdgs.un.org/goals/goal11
Wagle, S., & Tiwari, R. (2020). Accessibility and inclusion in urban environments: A review of the UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities. International Journal of Disability Studies, 15(2), 55–68.
Xiaohong, C. (2015). Urban planning challenges in rapidly growing megacities: A case analysis. Journal of Urban Development Studies, 22(3), 45–56.
